چگونگی ارجاع در متن پایان نامه ها

اگر مطلبی برای اولین بار در پایان نامه ذکر می شود و آن مطلب از کتابی گرفته شده باشد آدرس آن در پاورقی به شرح زیر نوشته شود:

نام خانوادگی، نام، عنوان کتاب ، نام و نام خانوادگی مترجم، ناشر، محل نشر، نوبت و سال انتشار، شماره جلد، شماره صفحه. بین هر قسمت از اطلاعات فوق الذکر ویرگول (،) و پایان هر پاورقی نقطه (.) گذاشته شود.

نمونه[۲]:

اگر از ترجمه استفاده نشده است، قسمت نام مترجم نوشته نمی شود.

عنوان کتاب ها در پاورقی ها و به ویژه در قسمت فهرست منابع و مآخذ باید به طور کامل نوشته شود؛ به عنوان نمونه: کتاب جواهرالکلام با عنوان کامل آن ؛ یعنی « جواهر الکلام فی‌شرح شرائع الاسلام » نوشته شود. البته چنانچه کتابی با عنوان اختصاری شهرت دارد، می توان در متن تحقیق از آن به اختصار نام برد.

اگر از کتاب و یا هرمنبع و مرجع دیگری برای بار دوم ، سوم و … بلافاصله ( یعنی پاورقی دیگری بین آنها ذکر نشده باشد) استفاده می شود، به عبارت « همان » اکتفاء شود. اگر ازهمان منبع بلافاصله استفاده می شود، اما شماره صفحه و یا جلد متفاوت است، به شکل « همان ، ص ۱۱۲٫ » و « همان ، ج ۲ ، ص ۲۳۶٫ » نوشته می شود.

برخی از نویسندگان به عنوان خاصی شهرت دارند؛ مثل : « امام خمینی » ، « شهید اول » و … بهتر است برای بار اول نام خانوادگی و نام آنها به همراه عنوانی که بدان شهرت دارند آورده شود و برای دفعات بعدی به همان عنوان بسنده گردد.

مثال: برای بار اول[۳]   برای دفعات بعدی[۴]

چنانچه برای بار دوم و بعد از آن در پایان نامه از همان منبع با فاصله استفاده می شود، پس از ذکر نام نویسنده ، نام کتاب را آورده و به جای بقیه مشخصات لفظ « پیشین »  آورده شود و بعد از عبارت پیشین جلد و شماره صفحه مربوط ذکر شود. به نمونه ای که در پاورقی آمده است، دقت فرمایید.[۵]

چنانچه مطلبی از دو منبع استفاده شده است، ضمن رعایت تقدم و تأخر تألیف اثر ابتدا مشخصات کتاب مقدم و سپس کتاب یا کتاب های بعدی می آید.

اگر اثری داری دو یا سه مؤلف باشد، شهرت و نام هر سه تن را به ترتیبی که پشت جلد اثر آمده است، می نویسند؛ لکن اگر بیش از سه تن مؤلف داشته باشد، تنها نام اولین مؤلف ذکر می شود و کلمه « و دیگران » در پی آن می آید؛[۶] مانند: مکارم شیرازی ، ناصر و دیگران ، تفسیر نمونه ، …

اگر از مقاله ای استفاده شده است، به صورت زیر ارجاع داده می شود:

نام خانوادگی نویسنده مقاله ، نام ، عنوان مقاله ، عنوان نشریه ، سال نشر ، دوره نشر، شماره انتشار ، صفحه. به نمونه ای که در پاورقی ذکر شده است دقت کنید.[۷]

در مورد آیات قرآن ، اگر در متن تحقیق به سوره و شماره آیه اشاره شده است، به ذکر پاورقی نیازی نیست؛ در غیر این صورت باید مانند نمونه مذکور در پاورقی این صفحه[۸] نوشته شود.

برخی ممکن است مطلبی را از صاحب نظری نه در کتاب و یا نوشته آن صاحب نظر ، بلکه از کتاب و یا مقاله و یادداشت دیگری اقتباس نمایند، اولاً در یک پژوهش علمی این گونه نقل قول ضعف محسوب می شود ؛ لذا دانشجویان باید برای طرح دیدگاه هر صاحب نظر، به منبع و مأخذ اصلی ( دست اول ) مراجعه کنند؛ مگر در مواردی که منبع اصلی نایاب و یا دور از دسترس باشد. در این صورت می توان نام آن صاحب نظر و عنوان کتاب وی را در متن تحقیق  نوشت و در پاورقی به شکل نمونه مذکور در پاورقی این صفحه[۹] مشخصات کتابی که مطلب از آن نقل شده است، نوشته شود.

از بکار گیری القاب و عناوین برای افراد به ویژه عناوین غیر علمی در متن تحقیق و یا پاورقی و فهرست منابع بپرهیزید. البته بکار بردن واژه های « دکتر » و « آیت الله » در برخی از نوشته ها متداول است ؛ اما دانشجویان قطعاً در پاورقی و فهرست منابع از این عناوین استفاده نکنند و در متن تحقیق اگر برای همه افراد یکسان عمل شود، مانعی به نظر نمی رسد. لازم به ذکر است که برخی از دانشمندان و صاحب نظران به عنوان خاصی شهرت پیدا می کنند، به گونه ای که با آن عنوان بهتر شناخته می شوند؛ لذا بکار بردن این گونه عناوین در متن تحقیق بلامانع به نظر می رسد؛ مانند: علامه طباطبایی ، علامه حلی ، محقق اردبیلی ، پروفسور حسابی و … که البته همه این ها، عناوین علمی هستند.

در باره اسامی استادان راهنما و مشاور که روی جلد و صفحه تأیید پایان نامه می آید، از بکار بردن عناوینی چون « جناب آقای » ، « حجه الاسلام و المسلمین » و … خودداری شود و فقط از عنوان دکتر … استفاده شود.


۱٫لازم به ذکر است که ارجاع دهی به شیوه های دیگر نیز وجود دارد؛ اما تهیه کننده این جزوه، شیوه مذکور را ترجیح داده است. جهت کسب اطلاعات بیشتر، رک: نکونام ، جعفر ، روش تحقیق کتابخانه‌ای ، پیشین ، ص۱۷۰ـ۱۶۳٫

۲٫موسوی خمینی ، سیدروح الله ، تحریرالوسیله ، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی ، ناشر: مؤسسه انتشارات دارالعلم ـ قم ، ۱۳۶۹ هـ.ش ، ج ۳ ، ص ۱۲۵٫

۳٫مکی العاملی ، محمدبن جمال الدین « شهید اول » ، اللمعه الدمشقیه ، ناشر: حکمت ـ قم ، ۱۴۰۶ هـ.ق ، ص ۱۱۵٫

۴٫شهید اول ، اللمعه الدمشقیه ، … .

۵٫موسوی خمینی ، سیدروح الله ، تحریرالوسیله ، پیشین ، ج ۲ ، ص۷۵٫

۶٫نکونام ، جعفر ، روش تحقیق کتابخانه ای ، پیشین ، ص ۱۶۹٫

۷٫گلدوزیان ، ایرج ، کیفیت مقررات حاکم بر قتل غیر عمد ناشی از رانندگی و تعدد سبب ، فصلنامه الهیات و حقوق ، سال چهارم ، پاییز ۱۳۸۳، شماره ۱۳ ، ص ۷٫

۸٫ سوره بقره ، آیه ۸۳٫

۹٫به نقل از : نکونام ، جعفر ، روش تحقیق کتابخانه ای ، انتشارات دانشگاه قم، چاپ دوم ،۱۳۸۲ هـ.ش ، ص ۱۰۵



افزودن دیدگاه: